Astronomlar, Güneş’in Kütlesinin 36 Milyar Katı Olan Dev Kara Deliği Keşfetti

Fosil galakside rekor kıran kara delik: 5 milyar ışık yılı uzaklıktaki kozmik dev, bilinen en büyük kara deliklerden biri olabilir

Astronomlar, şimdiye kadar tespit edilen en büyük kara deliklerden birini keşfetti. Güneş’in kütlesinin tam 36 milyar katı olan bu dev kara delik, Dünya’dan yaklaşık 5 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan Kozmik At Nalı Galaksisinin merkezinde yer alıyor. Bu kütle, Samanyolu’nun merkezindeki Sagittarius A* kara deliğinin kütlesinden yaklaşık 10.000 kat daha fazla.

Araştırma, Portsmouth Üniversitesi ile Brezilya Federal Rio Grande do Sul Üniversitesi'nden bilim insanlarının ortak çalışmasıyla yürütüldü ve sonuçlar Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımlandı.

Kozmik At Nalı Galaksisi ve Einstein Halkası Etkisi

Kozmik At Nalı Galaksisi, sadece devasa kütlesiyle değil, aynı zamanda uzayda ışığı bükme yeteneğiyle de dikkat çekiyor. Galaksi, kendisinden daha uzak bir başka galaksiden gelen ışığı kütleçekimi ile bükerek Einstein halkası adı verilen optik bir fenomen oluşturuyor. Bu eşsiz görünüm, galaksiye “Kozmik At Nalı” adının verilmesine sebep oldu.

Dev Kara Delikler Genellikle Fosil Galaksilerde Bulunuyor

Bilim insanlarına göre, bu büyüklükteki ultra-kütleli kara delikler genellikle “fosil grup galaksiler” adı verilen en büyük galaksilerde bulunuyor. Fosil galaksiler, zamanla birçok küçük galaksinin birleşmesi sonucu oluşuyor. Kozmik At Nalı da bu türden bir galaksi; kendi grubunda ayakta kalan tek parlak galaksi olması, geçmişte diğer galaksileri yuttuğunu gösteriyor.

Kara Delik Kütlesi Nasıl Ölçüldü?

Araştırma ekibi, kara deliğin kütlesini ölçmek için iki farklı yöntemi bir arada kullandı:

1. Kütleçekimsel Merceklenme (Gravitational Lensing): Galaksinin kütlesinin, arkasındaki ışığı nasıl büktüğünü inceleyen yöntem.

2. Yıldız Kinematiği (Stellar Kinematics): Kara deliğe yakın yıldızların hız ve hareket desenlerini analiz eden teknik.

Normalde, yıldız kinematiği kara delik kütlesi ölçümünde en güvenilir yöntemdir. Ancak, çok uzak galaksilerde bu yöntem tek başına yeterli olmaz. Araştırmacılar bu iki tekniği birleştirerek, şimdiye kadar bu kadar uzak bir galaksinin kara deliğinin kütlesini ölçmeyi başardılar.

Uyuyan Dev Kara Delik

Bu kara delik şu anda durağan durumda; yani aktif olarak madde yutmuyor veya enerji saçmıyor. Bu durum keşfi daha da ilginç kılıyor. UFRGS’den Carlos Melo, “Bu keşif, tamamen kara deliğin kütleçekim etkisi sayesinde mümkün oldu. Kara delik sessizdi; tespit edilmesini sağlayan tek şey, çevresine uyguladığı muazzam çekim gücüydü” dedi.

Nasıl Bu Kadar Büyüdü?

Araştırmacılara göre bu dev kara delik, geçmişte gerçekleşen galaksi birleşmeleri ile büyüdü. Her birleşmede, galaksilerin merkezindeki kara delikler de birleşerek daha büyük bir kara delik oluşturuyor. Kozmik At Nalı’ndaki dev kara deliğin, böyle bir süreçle oluşmuş olma ihtimali çok yüksek.

Prof. Thomas Collett, “Muhtemelen grubun tüm galaksilerindeki süper kütleli kara delikler zamanla birleşerek bugün gözlemlediğimiz bu ultra-kütleli kara deliği oluşturdu” diyor. “Bu, hem galaksi oluşumunun hem de kara delik evriminin son noktası.”

Evrenin Sınırlarını Zorlayan Bir Kütle

36 milyar Güneş kütlesi, kara deliklerin teorik üst sınırına oldukça yakın. Bu keşif, bilim insanlarına evrendeki en büyük kara deliklerin nasıl oluştuğu konusunda yeni ipuçları sunuyor. Ayrıca, kullanılan yöntem sayesinde sessiz (aktif olmayan) kara deliklerin bile tespit edilebileceği anlaşılıyor.

Gelecek Araştırmalar

Araştırma ekibi, Avrupa Uzay Ajansı’nın Euclid teleskobu ile aynı yöntemi kullanarak daha fazla ultra-kütleli kara delik aramayı planlıyor. Bu sayede hem evrenin en büyük kara deliklerinin sayısı artacak hem de bu dev yapıların galaksilerin büyüme ve evrim süreçlerini nasıl etkilediği daha iyi anlaşılacak.